सर्वात वर

नि:शब्द करणारी अनुभुती : ‘कोती’

बातमीच्या वर

सुहास भोसले दिग्दर्शित ‘कोती’ हा चित्रपट आज महाराष्ट्रात प्रदर्शित झाला. मनोरंजनातुन समाज प्रबोधन करणारा हा चित्रपट म्हणजे एक नि:शब्द करणारी अनुभुती आहे. ‘कोती’ हे चित्रपटाचे शीर्षकच अत्यंत समर्पक असे आहे. ‘कोती म्हणजे तृतीयपंथी आणि त्यांच्याकडे पाहण्याची समाजाची ‘कोती’ मानसिकता. शरिर पुरुषाचं आणि मन स्त्रीचं असणारे हे तृतीयपंथीय. त्यांची कथा आणि व्यथा कधीच जनसामान्यांपर्यंत पोहचू शकत नाही. समाजातील याच दुर्लक्षित घटकाच्या मानसिकतेचे चित्रण या चित्रपटात अत्यंत प्रभावीपणे करण्यात आलेले आहे. 

‘कोती’ हि एका ग्रामीण कुटुंबाची कथा आहे. राजाराम आणि कुसुम या जोडप्याला शाम आणि बबर्‍या हि दोन मुले. या दोन भावांना एकमेकांबद्दल वाटणारे प्रेम, जिव्हाळा व यातील एका भावाने दुसर्‍या भावाची ताटातूट होऊ नये म्हणून दिलेल्या लढ्याची हि कथा.राष्ट्रीय तसेच आंतरराष्ट्रीय पातळीवर विविध फिल्म फेस्टिव्हलमध्ये अनेक पुरस्कारांनी गौरविण्यात आलेला हा चित्रपट म्हणजे एक सुन्न आणि शुन्य करणारा अनुभव आहे. 

कोती हि एका कुटुंबाची कथा असली तरी तिची व्याप्ती समाजातील एका  उपेक्षित आणि दुर्लक्षित घटकाशी निगडीत आहे. तृतीयपंथी या विषयावर आजवर अनेक चित्रपटांची निर्मिती झालेली आहे. त्यात सडक, दरमियां,तमन्ना, शबनम मौसी, वेलकम टु सज्जनपुर इत्यादी हिंदी चित्रपटांचा नामोल्लेख करता येईल. मात्र कोती हा चित्रपट या श्रेणीतील आजवरच्या सर्व चित्रपटांपेक्षा सर्वार्थाने वेगळा असा आहे. चित्रपटाची कथा हीच या चित्रपटाचा खरा आत्मा आहे. आपल्याच कथेच्या एका धाग्याभोवती राज दुर्गे यांनी पटकथेची सुंदर वीण विणली आहे. पडद्यावर ती पाहतांना प्रेक्षक त्यात पुर्णपणे समरस होऊन जातो. चित्रपटाचा आशय जरी माहित असला तरी कथेबाबत पुढे ती काय वळण घेणार याचा जरा देखील अंदाज बांधता येत नाही यातच चित्रपटाचे खरे यश दडलेले आहे. कथेचा विषय हा जरी चाकोरीबाह्य असला तरी ती आपल्याच आजुबाजुला घडत आहे असे वाटत रहाते. चित्रपटाने सुरवातीपासुन घेतलेली पकड शेवटपर्यंत जरादेखील सैल होत नाही.चित्रपटाचा विषय जरी गंभीर असला तरी अनेक प्रसंगात त्याची मांडणी हलकीफुलकी आहे. चित्रपटाला विनोदी प्रसंगांची झालर असली तरी डोळ्यांच्या कडा नकळत पाणावतात. राज दुर्गे यांनीच लिहिलेले संवाद कथेच्या अनुषंगाने चपखल आहेत.

 सुहास भोसले यांचा हा स्वतंत्रपणे दिग्दर्शन असलेला ‘रेती’ नंतरचा दुसरा प्रदर्शित चित्रपट. अतिशय संवेदनशील विषय त्यांनी अतिशय ताकदीने हाताळला आहे. विषय बोल्ड असुन कुठेही अश्लिल तथा बीभत्स असे संवाद नाहित की भडक द्रुश्ये देखील नाहीत तरीही अपेक्षित परिणाम साधला जातो ही त्यांच्या प्रगल्भ दिग्दर्शनाची जणु साक्षच आहे. एकही द्रुश्य विनाकारण कोंबलेले वाटत नाही की चित्रपट मुळ आशयापासुन कुठेही भरकटत नाही.
सर्वच कलाकारांचा अभिनय उत्तम झाला आहे. पण दिव्येश मेदगे आणि आज्ञेश मुंदशींगकर या दोन्ही बालकलाकारांनी यात बाजी मारली आहे. दिव्येशने साकारलेले शाम हे पात्र तर कथेचा आणि पर्यायाने चित्रपटाचा प्राण आहे. अभिनयाची कोणतीही पार्श्वभुमी नसतांना आज्ञेश मुंदशींगकरने आपल्या पहिल्याच चित्रपटात आपले चांगलेच लक्ष वेधले आहे. संजय कुलकर्णी यांनी वडिलांच्या भुमिकेला पुरेपुर न्याय दिला आहे.

मुलांबद्दल वाटणारे प्रेम, सामाजिक प्रतिष्ठा जपण्यासाठी त्यांचे कठोर होणे हे भाव त्यांनी चांगले दाखवले आहेत. आईची भुमिका साकारणार्‍या  विनिता काळे यांनी त्यांना उत्तम साथ दिली आहे. अखेरच्या तोल सुटण्याच्या प्रसंगात त्यांनी फारच प्रभावित केले आहे. मोहिनीराज  गटणे यांचा मद्यपी सरपंच देखील लक्षवेथी ठरला आहे. संदेश जाधव या अभिनेत्याच्या वाट्याला एकच प्रसंग आलेला असुन देखील तो लक्षात राहतो. हर्षदा भावसार लावणी न्रुत्यात ठिक. सदर लावणी देखील कुठेही उथळ होऊ दिलेली नाही हे विशेष. ‘अर्ध्या रातीला इश्काचं वारं घोंगावलं’ हे संजय नवगिरे यांचं लावणीगीत आणि बबन अडागळे-मनोज नेगी यांचं संगीत तसेच पार्श्वसंगीत चित्रपटाला साजेसं आहे. देवदास भंडारे यांचे कलादिग्दर्शन तसेच छायाचित्रण आणि अन्य तांत्रिक बाजु समाधानकारक आहे. गावातील निसर्ग आणि गावातील प्रसंग छान टिपले आहेत.

निर्माते डॉ संतोष पोटे आणि डॉ सुनिता पोटे यांनी कमी बजेट मधे एक दर्जेदार चित्रपट दिला आहे. ‘कोती’ तृतीयपंथीयांच्या केवळ व्यथा मांडत नाही तर त्यांची मानसिकता उलगडत प्रेक्षकांची मानसिकता बदलण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न करतो. चित्रपट पाहुन आल्यानंतर तो  डोक्यात विचारांतुन घोळत रहातो, तृतीयपंथीय या समाजातील उपेक्षित घटकाबाबत वाटणारा तिरस्कार, किळस कमी होऊन द्रुष्टीकोन बदलण्यास नक्कीच भाग पाडतो.
-श्रीराम वाघमारे, नाशिक

बातमीच्या मध्ये
बातमीच्या खाली